Abdullah Başaran
27 Şubat 2026
Miller edebi metinler için iki tarz okumadan bahsediyor: allegro ve lento. İlki, metnin etkilerine açık kalarak hayran bir şekilde okumak; böylelikle yaratılan dünyaya düşsel bir yolculuk yapılabilir. Lento ise yavaş okumak, yani eleştirel ve kuşkucu bir yaklaşımla, adım adım. Miller bu iki tarzın aynı anda yapılamadığını iddia ediyor ve edebi okumanın asıl çıkmazı bu: hayranlıkla okunmadığında edebi sözün tesirleri hissedilmemiş, dokunmamış oluyor; eleştirel okunmadığındaysa metin gizemden arınmadan bize bir bilgi sunmuyor.
Miller'ın bu kitaptaki öne çıkan bir diğer fikri ise, edebiyatın bir dünya mı icat ettiği (Aristoteles) yoksa halihazırda varolan bir dünyada keşif mi yaptığı (Platon) tartışmasında alınan tutumun edebiyatın otoritesinin kaynağının ne olduğuna cevap oluşturduğunu iddia etmesi. Buna göre bu otoritenin kaynağı, bir dünya yaratmanın imkanını veren dilin kendisi ile varolanı ortaya çıkaran yazar arasında değişiyor. Miller bu açmazın ortasında, mevcut iki zıt yaklaşım arasından nihai bir kararın verilmesinin olanaksız olduğunu düşünüyor.
J. Hillis Miller gibi bilhassa Derrida'yla da dirsek temasında olmuş çağdaş edebiyat kuramcılarının Türkçeye çevrilmesi çok büyük olay. Daha bu ilk kitabı ama çok önemli bir katkı edebiyat çalışmaları ve felsefe için. Ketebe Yayınları'na ve tercüme eden Orhan Tuncay'a teşekkürler.
