Yakıcı Sır

YouTube kanalımda Yakıcı Sır kitabının da içinde bulunduğu kitaplık turu videomu izleyebilirsiniz: https://youtu.be/a3ctaLux8B4 Nasıl ki milletler arasında savaş olduğunda buna dünya savaşı deniyorsa, insan ilişkileri konusunda sadece insanlar arasında gerçekleşen dünya savaşları da vardır. Edgar'ın annesinin yaptığı şeyi unutturmaya çalışması "bastırma" yı ve "bahane bulma" yı, kendi suçunu sanki kendisinin değilmiş gibi göstermesi "yansıtma" yı, kitabın sonunda yaşanılan onca olaydan sonra edinilen buruk zafer "telafi etme" yi, annelik sorumluluğuna sahip birinin tamamen annelikten uzaklaşması "karşıt tepki geliştirme" yi, annenin sıkıcı hayatına özenti bir heyecan katarak kendini başarıya ulaşmış gibi göstermeye çalışması "özdeşim kurma" yı, anneyi tavlamaya çalışan baronun bütün hareketleri "hayal kurma" yı, Edgar'ın yaşadığı ruhsal kaos ve sonunda kendinden uzaklaşması "kaçma" yı, asıl tepkinin barona verilmesi gerekirken çocuğa veriliyor olması "yön değiştirme" yi, Edgar'ın annesinin ve adamın onca iyi hareketinden sonra yaptıklarını bir türlü kabullenememesi "yadsıma" yı, Edgar'ın ne olursa olsun kötünün iyisi bir sonuca kavuşmayı "pollyannacılığı" temsil ediyor. Yani bu kitabın adı Yakıcı Sır değil de Zweig ile Savunma Mekanizmaları Manifestosu olsaydı hiç şaşırmazdım. Olay sadece kör olup olmamakla ilgili. Bahsetmeye çalıştığım şey de fiziki körlükten öte manevi körlük zaten. Kalp bile düz bir çizgide devam edemiyorken ruhumuzun devinimlerinin de dümdüz olmasını bekleyemeyiz. Ruhlarımız da başka insanlarla iletişimde, ilişkide, herhangi bir deneyim üstünde olurken dünya savaşları yaşayacak. Herkesin kazanmayı arzuladığı bu savaşta bizim de savunma mekanizmalarımız olacak saldırılarımızdan fazla. Herkes Bukowski'nin de dediği gibi "Benim anlamadığım bir şeyi anlamışlardı sanki." psikolojisinde yaşıyor olacak. Bir yerde sevgiyi ararken zulümle, merhameti ararken nefretle, zevki ararken pişmanlıklarla karşılacağız. Ama sonuçta bir arayışta olacağız. En güzeli de bu değil mi zaten? Sonuçların verdiği o keskin sayısal birimlerin dışında sürecin ve arayışın verdiği o belirsiz ve ruhumuzu daima canlı tutan sorgulama ihtiyacı en değerli şey değil mi? Sorgulamalarımız olmasaydı Zweig bu kitabı yazıp sadece bir çocuk karakter üzerinden siyasi göndermelere, psikolojik tahlillere, anne-baba-çocuk ilişkilerine ulaşabilir miydi? Diplomalarımız olur her zaman ama üzerlerinde sorgulayışlarımızın notu yazmaz hiçbir zaman. Onun içindir ki günlük rutin ve heyecansız hayatlarımız için kullanacağımız, üzerinde birtakım sayılar yazan kağıt parçalarından başka bir şey bilmeyiz biz. Bir kenarda oturup zamanında çokça vakit geçirdiğimiz insanları, nesneleri, olayları, şehirleri, dersleri, okulları ve işleri düşüneceğiz. Bunların hepsinin birbirleriyle uyum içinde yaptığı o sırlı dansı anlamaya çalışacağız. Pek tabii ki meraklı kişiler için bu biraz anlamsız gelecek. Edgar gibi Malala gibi Atatürk gibi sadece kendimiz için değil aynı zamanda başkalarının da mutluluğu için çalışacağız. Bir kenarda otururken aslında beynimiz de bir o kadar bir kenarda oturmayacak. Hep düşüneceğiz, hep düşüneceğiz ve hep düşüneceğiz ki artık şu sonsuz evrenin sırlarını çözmeye çalışmaktan beynimiz patlama noktasına gelecek. Ve bu o kadar değerli bir patlama sınırı ki sayın Hiroşima 'nın kıskanmasıyla sonuçlanacak. Öldüren cinsten değil de tam tersine daha çok yaşatan, daha çok renklendiren ve ruhundan çiçek açtıran cinsten reaksiyonlara sebep olacak şekilde. O kadar dokunaklı olacak ki güzel olmasına gerek kalmayacak. Ve o kadar doğru bir hareket olacak ki cesaretle yapılmasına gerek kalmayacak. Yine de sırları olmalı insanın başka insanlardan saklamaya çalıştığı... Yoksa ne anlamı kalırdı sadece onun üzerinde yaşam olduğunu sandığımız dünyanın?

Yakıcı Sır benim için bir Satranç yada bir Amok Koşucusu olamadı ama tipik Zweig üslubunun yarattığı etkiyi yarattı. Zaten kısacık(96 sayfa) olan kitap su gibi aktı, gerilim her an tırmandı ve klasik Zweig tarzıyla insan ruhunun karanlık dehlizlerinde dolandım yine birkaç saat boyunca. Yakıcı Sır; annesiyle beraber kış tatiline giden ve annesine kur yapmak için kendisine yaklaşan bir adamla arkadaşlık kuran bir çocuğun, tutkuyla bağlandığı bu arkadaşını annesine kaptırmanın verdiği acı ve öfke ile bozulan psikolojini sunuyor bize yazar. Biliyoruz ki Zweig insan ruhunun özellikle depresyona batmış, karanlığa düşmüş, delilik çizgisinde gidip gelen hallerini kelimelere dökmekte belki de Dostoyevski’den sonraki en usta yazarlarından biri. Tam da bu yüzden kitabı kapattığımda kesinlikle tatmin olmuştum. Satranç ya da Amok Koşucusu’ndaki o ‘deliliğin sınırlarındaki insan’ portresi elbette bu kitapta yoktu ama kıskançlığın küçük yaştaki zihinleri bile nasıl kavurabileceğini ve adım adım çıldırtabileceğine şahit olmak muazzamdı.

Zweig ülkemizde peynir ekmek gibi satan yazarlarından biri. Kolay okunabilmesi ve psikolojik çözümlemeleri sayesinde herkesin içten içe kendisini bulduğu metinler yazmış bundan bir asır önce. Bazı çözümlemelerine ben de hayranım. Bu kitapta da bir çocuğun gözünden anne olgusunu ve kıskançlık duygusunu tadıyoruz. Finali itibari ile de büyüme hikayesi olduğunu çözümlüyoruz. Genelde Zweig kitaplarında gerilim dozu belli bir düzeyin üstünde seyreder. Bu kitapta bir kaçamak hikayesinin yoğunluğu (novella olduğu için) ortaya çıkmadığı için annesinin aldatma hikayesine şahit olan çocuğun kıskançlığına pek ısınamadım. Tek oturuşta bitirilecek kitaplardan yine de.