Soner Turgay
16 Mart 2026
2000'li yılların en önemli kitaplarından birisi olabilir bu. İnsanoğlu "düşünen hayvan" olarak tanımlasa da kendisini , düşünmenin mekanizmaları, hataları, önyargıları, yanlılıkları çok derin araştırma konuları. Beyin süper bir organ olduğu kadar , salak bir organ da aynı zamanda. Otomatik pilotta pek çok şeyi zahmetsizce yapıyoruz ama aynı zamanda burnumuzun ucundaki hataları göremiyoruz.
Kahneman , yakın dostu Amos Tversky ile birlikte 70 ve 80li yıllarda yaptığı çalışmalarını, sosyal psikoloji ve bireysel psikoloji alanındaki pek çok teorik çalışmayı güzel bir çerçeveye oturtuyor bu kitapta. İki düşünsel sistem (hızlı ve sezgisel Sistem 1, dikkatli ama tembel Sistem 2) zaman zaman birbiriyle çelişen zaman zaman birbirini kandıran ama çokca da onaylayan iki kanka. Buradan yola çıkarak beynimizin saptığı kısa yollar, düştüğümüz düşünce tuzakları, farkına varmadığımız çokca varamadığımız yanlılıklar onlarca farklı çalışmayla ortaya konmuş.
Son bölümde iki sistemin yanına iki de benlik eklemiş Kahneman; mutluluk ve esenlik üzerine çok nefis bir tartışmayla bu upuzun kitabı serin bir finale erdiriyor.
Kitabın zorlayıcı tarafı - kendi jargonuyla söylersek - fazla Sistem 2'ye hitap etmesi... Özellikle bilimsel araştırmaların anlatımı ve sunumu çok dikkat gerektiriyor ve üstüste okuyayım deyince beyin enerjinizi epey tüketiyor. Bazen çalışmaların tasarımını anlamak için birkaç kez okumak zorunda kalıyorsunuz. Çeviriyi değerlendiremiyorum çünkü orjinalini okumadım ama çeviride de biraz ağdalı bir dil kullanılmış gibi. Her bölümün sonundaki özet notlar çok güzel. Yine de bu çalışma tasarımı daha akıcı ve rahat okunur yazılsa kitap 6 yıldızlık olurmuş...
Hayat anlamlı mı değil mi, kafamızın içindeki 1200 grlık bir organ nasıl oluyor da benlik denen şeyi oluşturup, her birimiz için benzersiz algı kapıları oluşturuyor gibi sorulara verilmiş cevaplarımız hala başlangıç aşamasında. Bu konular üzerine yapılmış en görkemli derleme ve düşünme çabalarından birisi bu kitap, muhakkak ki değeri gittikçe artacak ve 150 yıl sonra bile parmakla gösterilecek,dijital kitaplıklarda da tozlu kütüphanelerde de kopyası el üstünde tutulacak.
