


KARANLIK SANILAN BİR ALTIN ÇAĞIN İKİ ZİRVESİ,BİLİM TARİHİNİN AKIŞINI DEĞİŞTİREN İKİ RAKİP DEHA... "İbn Sina ve Birûni gibi dünyanın en büyük iki âlimini genişkitlelere tanıtmak için çok önemli ve yararlı bir kitap. S. Frederick Starr’ın bu enfes çalışması, bu iki dâhininçığır açan eserlerini açıklarken başarılarını hak ettikleri bağlama oturtuyor." ― Peter Frankopan * * * Kayıp Aydınlanma kitabı ile Orta Asya’nın dünya medeniyetinin kenarında değil tamda merkezinde yer aldığı unutulmuş bir altın çağı gün ışığına çıkaran S.Frederick Starr, bu kez o benzersiz yükselişi mümkün kılan ikiolağanüstü dâhinin izini sürüyor. Çağları Aşan Dâhiler ’de Starr,ilk kitabında anlattığı büyük entelektüel hamlenin doruk noktasına, İbn Sina veBirûni’nin hem kesişen hem çatışan hayatlarına odaklanıyor. * * * Bin yıl önce, bugünkü Özbekistan ve çevresindedoğan bu iki düşünür; tıp, felsefe, matematik, gökbilimi, coğrafya ve doğabilimlerinde çağlarını aşan keşiflere imza attılar. Birûni Dünya’nın çevresini 16. yüzyıla kadar kimsenin ulaşamayacağı birisabetle hesapladı, Güneş merkezli bir evren ihtimalini tartıştı ve Amerikakıtasının varlığını Kristof Kolomb’dan beş asır önce öngördü. İbn Sina ise felsefe ve metafiziği yeni bir bütünlük içinde ele alarakAvrupa düşüncesini derinden etkiledi; el-Kanun fi’t-Tıb adlı eseriyüzyıllar boyunca Avrupa’dan Hindistan’a kadar tıp eğitiminin temel metni oldu.Her ikisi de Antik Yunan mirasını ve kendilerinden önceki İslam düşüncesinidevralıp özgün katkılarıyla aşmayı başardı. Çağdaş ve hemşehri olan İbn Sina ile Birûni, aynı zamandaamansız rakiplerdi. Aralarındaki mektuplaşmalar ve sert entelektüeltartışmalar, dönemin bilimsel ufkunu genişleten yaratıcı bir gerilimdoğurmuştu. Siyasi kargaşanın, iktidar mücadelelerinin ve sürgünleringölgesinde, bağımsız düşünceyi ve aklî sorgulamayı ısrarla savundular. Kayıp Aydınlanma ’da Orta Asya’nın düşünceiklimini inşa eden şehirler, ağlar ve kültürel ortam sahneye çıkmıştı; ÇağlarıAşan Dâhiler ise bu sahnenin başrollerini aydınlatıyor. Starr, İbn Sinave Birûni’nin çalışmalarını yaşadıkları çağın bağlamına yerleştirerek, Orta Çağ’daArapça kaleme alınmış bu eserlerin Avrupa Rönesansı’nı nasıl haber verdiğini vebeslediğini çarpıcı biçimde gösteriyor. Çağları Aşan Dâhiler , Batı merkezli ilerleme anlatılarını sorgularken, bilimsel merakın veentelektüel cesaretin evrensel tarihine güçlü bir katkı sunuyor.