Şilili Şair

Zambra benim favori yazarlarımdan biri. Geçen ay Çocukluk Edebiyatı romanını okuduğumda, yazarın gençlikten yetişkinliğe geçişine, baba oluşuna bir okur olarak tanıklık ettiğimi hissetmiş, kitaba yorum olarak da bu hissimi eklemiştim. Aslında Şilili Şair tam da bu romanmış :) Kitabı eşi ve oğluna ithaf eden Zambra'nın hayatından izler taşıdığını düşündüğüm Şilili Şair romanı, Gonzalo ve Carla'nın yıllara yayılan romantik ilişkisini anlatıyor. Araya Vicente, baba-oğul ilişkisi, kediler ve elbette şiirler giriyor. Zambra'nın edebiyata ve kedilere olan tutkusunu her bölümde hissetmek mümkün. Ben Vahşi Hafiyeler'i okumadım ama o romanı okuduktan sonra bu romanı okusam daha çok keyif alırdım onu hissettim. Yine de çok keyif aldım. Gonzalo ve Vicente'nin ilişkisi, Gonzalo ve Carla'nın diyaloglarının gerçekliği kitabı çok sevmemdeki iki önemli unsur oldu. Zambra'yı bu kadar övdükten sonra Notos Kitap'ı ve kitabın çevirmeni Saliha Nilüfer'i de anmamak olmaz. Bu ay çeviriden ağzım yandıktan sonra su gibi çevrilmiş bir romanı okumak beni çok mutlu etti. Ve 415 sayfalık kitabı harika bir kağıda, çok özenli bir yan boyama ile basan notos kitap'a da kocaman tebrikler. Özenli baskılarından ülke ekonomisine rağmen hiçbir şey kaybetmediler. Bir okur olarak onlara da teşekkür ederim. Bir de elbette Zambra. İyi ki onunla aynı çağda yaşıyoruz, ne şanslıyız.

iki gencin birbirlerini ve kendilerini tanıma çabalarıyla başlayan romana o kadar severek başladım ki. güzel ve gerçekçi bir biçimde gençliği anlatacaksanız seksi ve libidoyu anlatmamazlık edemezsiniz yani edersiniz de sansür olur. zambra misler gibi 90’lar gençliği anlatmış. carla ve gonzalo’nun önce kopan sonra yeniden başlayan ilişkileri “bonzai”yi anımsattı bana. ama bu kez daha olgun bir alejandro zambra var karşımızda. bu olgunluk aşka da babalığa da yansıyor. paul auster’ın 4321’inden sonra tekrar üvey aileler ve ayrılık sebebiyle pat diye kaybolanlar, geride kalan sudan çıkmış balığa benzer çocuklar var karşımda. ama bu kez medeni abd değil daha duygusal şili merkezde. carla oğluna üvey babalık hatta öz babadan çok daha iyi babalık yapmış gonzalo’yu kapı dışarı ederken tam bir latin amerika ateşi ve duygusuyla pek çok bağı kopartıp atıyor. fotoğraflar, deprem sonrası mail ve pru’ya dedikleri sonrası çok sinirliyim carla’ya. çocuğunu korumak bu olmasa gerek. kitabın en uzun bölümü poetry in motion zambra’nın bolaño’ya selamı… özellikle 2666’yı okuyanlar bu kurguyu tanıyacaklar. amerikalı pru’yla birlikte şilili şairlerin kalbine iniyoruz. egolar, kompleksler, kaybolmuş yetenekler, yerel dil, olmayan kadın şairler derken zambra bize şili şiirini olabilecek en az sıkıcı (carla gibi şiir sevmem) biçimde öğretiyor. kitabın son bölümünde baba ve oğulun, vicente ve gonzalo’nun tekrar bir araya gelmesini çok kalbim kırık okudum. böyle olmamalıydı hissi kalbimi sıkıştırdı. çünkü en sonda zambra’nın umduğunun tersine olacak gibi geldi bana, çok çok üzüldüm. vicente ve gonzalo’nun 6 yıl evvelki ayrılık sahnesinin bu bölüme taşınması, saklananlar, ortaya çıkanlar, söylemek isteyip söylenemeyenlerle şilili şair’in en ustalıklı ve en sevdiğim bölümü oldu. ve en hüzünlü. ilk bölümden rahatsız olup romanı bırakanlara, bu ne böyle şair pornosu diyenlere ise söyleyecek bir şeyim yok. ya hiç genç olmamışlar ya inanılmaz sıkıcı bir cinsel hayatları var. sorry not sorry. bu memlekette erotik edebiyatı geçtim iyi bir sevişme sahnesi yazılamamasının sebepleri belli oluyor. daha farklı daha olgun bir zambra romanı “şilili şair”. benim için en en iyi romanı değil, sanırım “eve dönmenin yolları” kadar seveceğim olmayacak ama okumak büyük bir zevkti. saliha nilüfer’in çevirisi hiç teklemiyor. ellerine sağlık.

Zambra okumayı seviyorum, Zambra okumak bana iyi hissettiriyor. Sürekli olumlu şeylerden bahsetmiyor bu değil iyi hissetmemin sebebi. Zambra'da çok tanıdık gelen bir şeyler var ve bunlar beni bir dost sohbetinde hissettiriyor. Zambra'nın büyük bir yazar olmadığını biliyorum. Muhtemelen Şilili Şair'de bu sene okuduğum en iyi 10 kitap arasına girmeyecek, belki en iyi 20 kitap arasına da girmeyecek. Övünmek gibi olmasın bu sene okumayı planladığım çok iyi kitaplar var. İyi metni her zaman önemser ve öncelerim. Zambra'da kötü bir yazar değil yanlış anlaşılmasın fakat Güney Amerika'nın dev yazarlarından da değil. Mesela kitabında da çokça bahsettiği hemşerisi Bolano'dan öğreneceği hâlâ çok şey var. Buna rağmen iyi bir yazar Zambra fakat onu benim için önemli kılan şey bu tanıdıklık hissi. Bazı röportajlarda kendisi de Şili ve Türkiye'nin gerek politik gerek deprem kuşağı olması sebebiyle bazı ortak noktaları olduğundan bahsetmişti. Bu açıdan şüphesiz Türkiye'de onu kendisine benim gibi yakın hisseden başka okurlar da var. Tek ortak noktalarımız ülkeler değil Zambra ve karakterlerinin de bizlerle bazı ortak noktaları var: Edebiyata tutkulu, ekonomik olarak orta halli, sallantılı romantik ilişkileri olan, estetik olarak çok dikkat çekmeyen, edebiyatla bağlantılı olarak tutkulu, siyasetle bağlantılı olarak muhalif fakat çok da aktivist olmayan hayatı yaşarken mecburi bir muhalif tutuma sahip olan, ortalama insanlarız biz Zambra, Zamra karakterleri ve Zambra okurları olarak. Bu hissi çok seviyorum. Şilili Şair'le de bu hissi ilk defa bu kadar uzun süreli yaşamış olmak bana iyi hissettirdi. Şili'de şiirin ne denli önemli olduğunu iyi biliyoruz. Bu açıdan Vahşi Hafiyeler'i hafif anımsatan bu metni doğrudan kitaba atıflar da yaptığı için mazur görüyoruz. Açıkçası Vahşi Hafiyeler'e benzerliğini daha çok artıracak bir şey olsa bile Şilili şairlerle röportajların yapıldığı bölümün daha uzun sürmesini isterdim. Şiir hikâyesinin Gonzalo karakteri ile başlaması ve Gonzalo'nun başarısız şiir yolculuğunun Şilili şairleri görmeye başladığımız ve odakta Vicente'nin olduğu bölümü daha kuvvetlendirdiğini söylesek de bölümlere ayrılan alanın tam tersi şeklinde dağılması daha hoş olabilirdi. Bunun dışında kitabın Zambra'nın diğer kitaplarına nazaran epey hacimli olmasına rağmen diğer metinlerde gördüğümüz politik ve sosyal arka planı daha az görür gibi olduk bu metinde. Hele hele o üç beş cümlede geçiştirilen deprem sahnesi beni üzdü. Karakterlerin hayatında oluşan böyle büyük bir olayın bu kadar hızlı geçiştirilmesi tuhaf geldi. Çok büyük bir depremden bahsedilirken bir anda Vicente'nin sancılı aşk hikayesine geçmek çok içime sinmedi gibi. Zambra'dan bir tık daha iyisini beklerdim açıkçası fakat Zambra her zamanki tanıdık hâlinden çok uzakta değildi. Bu açıdan uzun zamandır görüşmediğim bir arkadaşla tekrarda oturup laflamış gibi olduk. Bu her şeye rağmen beni mutlu etti.